Powrót do sprawności po operacji to proces, który wymaga czasu. Organizm potrzebuje odpowiednich warunków, aby odbudowywać uszkodzone tkanki, tworzyć nowe naczynia krwionośne i zamykać ranę. Czy zwiększenie dostępności tlenu może wspierać te procesy?

Sprawdzamy, co warto wiedzieć o tlenoterapii hiperbarycznej po zabiegach chirurgicznych.

Operacja, nawet jeśli przebiegła bez komplikacji, jest dla organizmu dużym obciążeniem.

Po zabiegu rozpoczyna się wieloetapowy proces regeneracji. Tkanki muszą się odbudować, rana zagoić, a organizm stopniowo wrócić do równowagi.

Nic więc dziwnego, że osoby po operacjach szukają sposobów, które mogłyby wspierać rekonwalescencję.

Jednym z pojawiających się pytań jest:

Czy warto skorzystać z komory hiperbarycznej po operacji?

Odpowiedź nie jest jednak tak prosta, jak mogłoby się wydawać.

Tlenoterapia hiperbaryczna może mieć zastosowanie w wybranych problemach związanych z gojeniem tkanek, ale nie oznacza to, że każda osoba po operacji powinna korzystać z HBOT.

Kluczowe znaczenie ma rodzaj zabiegu, stan rany, ukrwienie tkanek oraz ewentualne komplikacje.

Dlaczego tlen jest ważny podczas gojenia?

Tlen jest jednym z elementów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania komórek.

Podczas gojenia rana przechodzi przez kolejne etapy, w których organizm m.in. kontroluje stan zapalny, odbudowuje macierz tkanki łącznej, tworzy nowe naczynia krwionośne i regeneruje powierzchnię uszkodzonej tkanki. Odpowiednie utlenowanie tkanek jest jednym z elementów tych procesów.

Jeżeli w obrębie rany występuje niedostateczne ukrwienie, dostępność tlenu może być ograniczona.

I właśnie w takich sytuacjach pojawia się zainteresowanie tlenoterapią hiperbaryczną.

Jak działa komora hiperbaryczna?

Podczas tlenoterapii hiperbarycznej pacjent przebywa w specjalnej komorze, w której panuje podwyższone ciśnienie.

W trakcie sesji oddycha tlenem w warunkach zwiększonego ciśnienia, co powoduje znaczne zwiększenie ilości tlenu rozpuszczonego w osoczu.

W uproszczeniu można powiedzieć, że organizm otrzymuje możliwość dostarczenia większej ilości tlenu do tkanek.

To właśnie stanowi fizjologiczne uzasadnienie wykorzystania HBOT w niektórych problemach związanych z niedotlenieniem i gojeniem tkanek.

Nie oznacza to jednak, że każda rana pooperacyjna wymaga dodatkowego tlenu.

Czy komora hiperbaryczna przyspiesza gojenie każdej rany po operacji?

Nie.

Większość ran po prawidłowo przeprowadzonych zabiegach chirurgicznych goi się zgodnie z naturalnymi procesami regeneracyjnymi organizmu.

W takich przypadkach sama obecność rany pooperacyjnej nie oznacza automatycznie wskazania do tlenoterapii hiperbarycznej.

Przegląd Cochrane dotyczący HBOT w ostrych ranach chirurgicznych i pourazowych nie znalazł wysokiej jakości dowodów pozwalających jednoznacznie potwierdzić korzyści z terapii dla gojenia wszystkich tego typu ran. W niewielkich badaniach obserwowano potencjalne korzyści w niektórych sytuacjach, m.in. przy urazach zmiażdżeniowych czy przeszczepach skóry, ale badania miały istotne ograniczenia.

Dlatego nie należy przedstawiać komory jako uniwersalnego sposobu na szybsze gojenie po każdej operacji.

Kiedy tlenoterapia hiperbaryczna może mieć szczególne znaczenie?

Istnieją sytuacje, w których problem nie polega wyłącznie na tym, że organizm potrzebuje czasu na zagojenie rany.

Może pojawić się na przykład:

• niedostateczne ukrwienie tkanek,
• niedotlenienie,
• uszkodzenie tkanek,
• problem z gojeniem,
• zagrożenie żywotności przeszczepu,
• powikłania związane z określonym rodzajem urazu.

W takich przypadkach HBOT może być rozważana jako leczenie wspomagające, a nie jako zamiennik podstawowego postępowania medycznego.

Undersea & Hyperbaric Medical Society wymienia m.in. wybrane problematyczne rany oraz uszkodzone przeszczepy i płaty wśród uznanych wskazań do tlenoterapii hiperbarycznej.

Komora hiperbaryczna a przeszczepy i płaty

To szczególnie interesujący obszar zastosowania HBOT.

Przeszczep lub płat tkankowy potrzebuje odpowiedniego dopływu krwi i tlenu, aby zachować żywotność.

Jeżeli dochodzi do problemów z perfuzją, sytuacja może stać się poważna.

W takich przypadkach tlenoterapia hiperbaryczna może być stosowana jako element postępowania mającego na celu wsparcie niedotlenionej lub zagrożonej tkanki.

UHMS wskazuje, że HBOT nie jest potrzebna do utrzymywania prawidłowych, nieuszkodzonych przeszczepów i płatów. Jej zastosowanie dotyczy przede wszystkim sytuacji, w których występuje ich uszkodzenie, zmniejszona perfuzja lub niedotlenienie.

To bardzo ważne rozróżnienie.

Nie chodzi o to, aby każdy przeszczep lub każdą ranę pooperacyjną „dodatkowo dotleniać”. Chodzi o konkretne problemy kliniczne, w których poprawa dostępności tlenu może mieć znaczenie.

A co z ranami, które goją się wyjątkowo długo?

To kolejny obszar, w którym tlenoterapia hiperbaryczna może być rozważana.

Szczególne znaczenie ma sytuacja, w której rana pozostaje przewlekła, trudno się goi lub występują czynniki ograniczające prawidłową regenerację.

W przypadku przewlekłych ran dowody dotyczące HBOT są najbardziej rozwinięte dla wybranych owrzodzeń stopy związanych z cukrzycą. Przeglądy Cochrane wskazują na możliwą poprawę gojenia w krótkim okresie, choć nie wszystkie korzyści utrzymują się w dłuższym czasie, a jakość części dowodów jest ograniczona.

Dlatego także tutaj nie można powiedzieć:

„Każda przewlekła rana powinna być leczona w komorze.”

Decyzja zależy od przyczyny rany i jej stanu.

Czy można wejść do komory od razu po operacji?

Nie ma jednej odpowiedzi odpowiedniej dla wszystkich pacjentów.

Moment rozpoczęcia HBOT zależy od:

• rodzaju przeprowadzonej operacji,
• stanu pacjenta,
• rodzaju rany,
• ukrwienia tkanek,
• występowania powikłań,
• celu, dla którego rozważana jest terapia.

Dlatego nie warto samodzielnie ustalać terminu pierwszej sesji po operacji.

Jeżeli rozważasz HBOT w okresie pooperacyjnym, najlepiej omówić to z lekarzem prowadzącym lub specjalistą odpowiedzialnym za leczenie rany.

Czy komora może wspierać regenerację po zabiegu estetycznym?

To pytanie pojawia się coraz częściej.

Po zabiegach estetycznych organizm również przechodzi proces gojenia, jednak sam fakt wykonania zabiegu nie oznacza automatycznie wskazania do HBOT.

W przypadku prawidłowo gojącej się rany należy przede wszystkim stosować się do zaleceń lekarza lub kliniki, która przeprowadziła zabieg.

Jeżeli natomiast pojawiają się problemy z gojeniem, niedokrwienie tkanek lub inne komplikacje, sytuacja wygląda inaczej i może wymagać specjalistycznej oceny.

Komora hiperbaryczna nie powinna zastępować kontroli pooperacyjnej.

A co z blizną?

Proces tworzenia blizny jest naturalnym elementem gojenia.

Nie każda blizna wymaga dodatkowego leczenia, a HBOT nie jest uniwersalną metodą usuwania blizn.

Jeżeli jednak rana ma problemy z gojeniem lub występuje niedotlenienie tkanek, lekarz może rozważyć różne metody wspomagające – w zależności od konkretnej sytuacji.

Dlatego warto oddzielić dwa pojęcia:

gojenie rany oraz późniejszą pracę z już powstałą blizną.

To nie jest dokładnie ten sam problem.

Co jest najważniejsze po operacji?

Nawet najlepsza terapia wspomagająca nie zastąpi podstawowej opieki pooperacyjnej.

Na proces gojenia wpływają m.in.:

• prawidłowe zaopatrzenie rany,
• odpowiednie ukrwienie,
• kontrola infekcji,
• właściwe odżywienie organizmu,
• odpowiednia ilość białka i energii w diecie,
• nawodnienie,
• sen i odpoczynek,
• przestrzeganie zaleceń lekarza,
• kontrola chorób przewlekłych,
• unikanie palenia tytoniu.
• 
  

HBOT – jeśli jest wskazana – powinna być traktowana jako element szerszego postępowania, a nie jego zamiennik.

Czy można samodzielnie zdecydować się na HBOT po operacji?

Lepiej tego nie robić.

Jeżeli rana wygląda prawidłowo, nie oznacza to automatycznie, że potrzebuje dodatkowej terapii.

Z drugiej strony, jeśli rana goi się nieprawidłowo, pojawia się niedokrwienie, problemy z przeszczepem lub inne komplikacje, warto przede wszystkim ustalić przyczynę problemu.

Dopiero wtedy można odpowiedzieć na pytanie, czy tlenoterapia hiperbaryczna ma w konkretnym przypadku uzasadnienie.

I właśnie na to pytanie warto odpowiedzieć wspólnie z lekarzem.

W Tlenarium chętnie wyjaśnimy, jak wygląda sesja w komorze hiperbarycznej i odpowiemy na pytania dotyczące samego zabiegu. W przypadku rekonwalescencji pooperacyjnej decyzję o zastosowaniu HBOT warto jednak oprzeć na indywidualnej ocenie stanu zdrowia i zaleceń lekarza prowadzącego.